Het aanbod van Radius bestaat in de eerste plaats uit de socratische dialoog en een variant hierop: het kralenspel. Beiden zijn gebaseerd op de klassieke Ideeënleer van Plato. Deze leer vormt de grondslag van de westerse filosofie, en biedt een uitgebreid en fijnzinnig instrumentarium voor visieontwikkeling. Zij geeft nauwkeurige aanwijzingen voor systematische rationele analyse, onderzoek van emoties en houdingen, dialectische afweging van perspectieven en vernieuwing van denken door verbeeldingskracht.
Hoe wonderlijk het ook mag klinken; deze vorm van gespreksvoering levert inzichten op die je op een andere manier niet zo gemakkelijk zou krijgen. Ieder krijgt zowel meer inzicht in zichzelf en in alle anderen aan tafel, als in de kwestie of het thema dat de aanleiding vormde voor het gesprek. Er ontstaat een staalkaart aan invalshoeken zonder dat er een debat op volgt, waardoor het constructieve gesprek al snel weer zou stranden. Het juiste midden tekent zich als vanzelf af voor alle deelnemers.
SOCRATISCHE Interventies

Radius zet diverse socratische methoden in voor visie- en ontwikkelingsvraagstukken.
De erfenis van Socrates biedt een schat aan vaardigheden om gesprekken te begeleiden en kwesties te onderzoeken. Omdat Socrates zelf geen geschriften heeft nagelaten, betekent dit dat hierbij een flinke dosis Plato en Aristoteles is inbegrepen; zijn beste leerlingen, die wél veel hebben geschreven. De socratische methode bevat essentiële vaardigheden voor mensen in organisaties, variërend van eenvoudige gesprekstechnieken tot geavanceerde dialectische analyses. Deze methode is een manier om door middel van vragen iemand tot onderzoek te bewegen.

Centraal staat zelfonderzoek; alleen of in een groep (gezamenlijk zelfonderzoek). Uitgangspunt hierbij is een concrete, eigen ervaring, die onderdeel uitmaakt van een groter thema dat speelt in leven of de organisatie. Bijvoorbeeld: in een socratische dialoog praat een managementteam niet over ‘samenwerking’, maar over een concrete ervaring met goede of slechte samenwerking van een van de deelnemers aan het gesprek. Door deze situatie, gekozen uit de inbreng van alle deelnemers, te onderzoeken op een gestructureerde, socratische manier, komen de onderliggende waarden en principes tevoorschijn die ook blijken te gelden voor het grote thema. (“Goede samenwerking is voor ons...”).

Socratische vaardigheden leer en onderbouw je met behulp van de drie basisvakken van de klassieke vrije kunsten: retorica, grammatica en dialectica. Hiermee oefen je bondig en treffend spreken en schrijven, onderzoeken en bevragen. Het zijn de klassieke ‘Triviumvakken’, die beoefend werden op de Academia van Plato. Overkoepelend is de klassieke deugdenleer, de ethica. Deze is gebaseerd op de drie centra van motivatie: hart, hoofd en buik. De verbinding hiertussen en het van hieruit zoeken naar het juiste midden, is gericht op het willen doen van het juiste, het nemen van de juiste beslissingen en die op de juiste manier communiceren. Verbeeldingskracht speelt hierbij een belangrijke rol. Om deze bedding te geven, werken we veel met poëzie.
Socratische dialoog
Socrates liet mensen voorbeelden onderzoeken, ervaringen analyseren en ideeën testen. Zijn uitgangspunt was dat je een inzicht niet verwerft door het voorgeschoteld te krijgen, maar alleen door zelf te denken. Het stellen van goede vragen is niet eenvoudig. Daarbij is het een hele kunst een vraag te verduren en het onderzoek aan te gaan. Socrates voerde zijn leven lang gesprekken met mensen, op zoek naar de ideeën die leidend waren in hun bestaan, om ze te toetsen op hun geldigheid. Zijn uitgangspunt was dat je via ‘niet-weten’ tot ‘weten’ kunt komen. Een toestand van verwarring en ‘denkverlegenheid’ (aporie) is dus nodig om tot wezenlijke verdieping en verheldering van een kwestie te komen en van daaruit het juiste midden te vinden. Een ander uitgangspunt is dat een groots thema bespreken alleen zinnig is als de betrokkenen bij het gesprek een concrete situatie in kunnen brengen. Een eigen ervaring waarin ze direct te maken hebben gehad met het te bespreken thema.

De socratische dialoog verloopt volgens het ‘zandlopermodel’.


Na het bepalen van het thema of de vraag van de dialoog, wordt het thema en de vraag verkend. Vervolgens bestaat de zandloper uit vier fasen:

Fase I: Casus/situatie
Alle deelnemers brengen een concrete situatie in die ze zelf hebben meegemaakt op basis van het thema of de vraag waarmee de dialoog is gestart. De groep selecteert één casus, die uitgediept wordt. De groep formuleert de eerste versie van de onderzoeksvraag. Wat wil de groep onderzoeken rond het thema, aan de hand van de gekozen situatie?

Fase II: Verheldering
De deelnemers stellen vragen aan de casusinbrenger ter verheldering, zodat iedereen zich goed kan verplaatsen in de situatie en in het cruciale moment / het hittepunt / het gedenkwaardige punt in de ervaring dat de situatie onderzoekswaardig maakt. Wat gebeurde er precies? Zo nodig wordt de onderzoeksvraag bijgesteld.

Fase III: Verplaatsing
De deelnemers verplaatsen zich in de situatie van de casusinbrenger. Ze beantwoorden de onderzoeksvraag, na een aantal feitelijke vragen over hun eigen reacties op de voorbeeldsituatie.

Fase IV: Essentie
De deelnemers beantwoorden een aantal andersoortige vragen, gebaseerd op de deugdenleer om te ontdekken wat voor hun de essentie is in de situatie waarin zij zich in verplaatst hebben. Waar gaat het hier eigenlijk om? En: Hoe kun je vanuit een ander perspectief naar deze situatie kijken? Wat is hier het juiste midden?

Na deze vier fases reageert degene die de situatie heeft ingebracht op de antwoorden van de deelnemers en er wordt gezamenlijk teruggekeken op de dialoog.
Socratische intervisie
Leren in een complexe beroepspraktijk vraagt vrije ruimte, tijd nemen voor reflectie, toetsing van zowel de eigen waarden als die van anderen, en het dagelijkse handelen dat daaruit voortkomt. Geregeld een time out nemen om gezamenlijk na te denken is voedend voor de sensus communis en tevens scholing van professionaliteit. De gebundelde denkkracht is constructief voor de organisatie als geheel. Door met elkaar in gesprek te zijn over onderliggende motieven en waarden kan het eigen leiderschap worden versterkt en ontstaat een gemeenschappelijke methode om ingewikkelde vraagstukken op een constructieve manier te bespreken. Deelnemers leren meer diepgang en scherpte aan te brengen in gesprekken, waardoor zij leren te achterhalen wat iemand bedoelt met wat hij zegt en wat zijn achterliggende denkbeelden en aannames zijn. Er zal ruimte ontstaan voor vernieuwing in gesprekken met medewerkers, collega’s, patiënten, studenten.

Socratische intervisie onderscheidt zich van andere intervisiemethoden doordat het bij deze methode niet gaat om advisering van degene de casus inbrengt. Het is een onderzoekgesprek waarin allerlei persoonlijke manieren van denken, handelen en beleven de revue passeren, naast verschillende mogelijke essenties, zonder een juiste versie aan te wijzen. Ook de fase van de essentie vormt een toevoeging op andere intervisiemethoden omdat de vragen die hierbij horen gebaseerd zijn op de deugdenleer en op het zoeken naar het juiste midden. Naast moed, maat en verstandigheid komt hier ook rechtvaardigheid om de hoek kijken als overkoepelende deugd. Deze deugdeningang biedt een ongebruikelijk, zeer inzicht gevend perspectief.
socratische coaching en loopbaanbegeleiding
Ook voor individuele socratische begeleiding kunt u bij Radius terecht. De Socratische methode kan je in je vragen over leven en werk net dat inzicht, die glimp geven, waardoor je het leven weer als eenheid kunt ervaren. Daar is niets psychologisch of zweverigs aan. Dat is serieus nemen wat er gebeurt en dat als uitgangspunt nemen voor een systematische analyse van wat je denkt, voelt en doet. Om vervolgens te onderzoeken welke waarden hier voor jou in het geding zijn en wat jou vervolgens te doen staat vanuit het juiste midden. In een coachingtraject gaat Paulien of Anne-Marie een reis van zelfonderzoek met je aan. In een intake kijken we of jouw vraag zich leent voor een dergelijk onderzoek en welke aanpak voor jou werkt.
Socratische vaardigheden voor medische en juridische professionals
In een korte leergang krijgen deelnemers zicht op het socratische palet. Door een afwisseling van colleges en oefeningen krijgen de deelnemers zicht op de waarde van de dialectica, grammatica, retorica en de ethica voor hun dagelijks handelen en leren ze rol van Socrates op zich te nemen. Zie voor de uitgebreide versie leergang Scholing van de geest.
Kralenspel
Het Kralenspel is een variant van de socratische dialoog met een aantal extra lagen. Het is een rijk geschakeerd instrument om betekenis, samenhang en richting te creëren. Deze nieuwe variant van socratische dialoog is ontwikkeld door Jos Kessels en wordt individueel en in groepen toegepast. Het kralenspel brengt dilemma’s in beeld en leidt naar een idee dat bestaande tegenstellingen overstijgt. Deelnemers worden stap voor stap door het onderzoek geleid met behulp van de vragen en verkenningen die op dat moment aan de orde zijn. Het onderzoekmodel volgt de niveaus van de tetractys, een driehoekige stapeling van kralen. Om een concrete kwestie zodanig te analyseren dat je de ‘idee’ ervan op het spoor komt, analyseer je tien aspecten (kralen), verdeeld over vier niveaus van onderzoek. Elke kraal staat voor een specifieke vraag en de bovenste kraal bevat het idee.



In het onderste niveau breng je de feiten en de kwestie in kaart aan de hand van de onderste vier kralen: situatie, ontstaan, ontwikkeling, vraag.

Daarna onderzoek je het tweede, gevoelsmatige niveau aan de hand van vragen rondom buik-hart-hoofd, ofwel monsters, helden en goden.

Vervolgens bepaal je het speelveld van mogelijke denkrichtingen door twee uiterste polen te definiëren, die je beiden zou willen vermijden. Dit is het niveau van dialectiek, het afwegen van perspectieven. Vanuit de vorige twee lagen, ga je tussen deze twee polen op zoek naar het juiste midden.

Tot slot spreek je de verbeelding aan, en formuleer je de uiteindelijke maatstaf. Die kan de vorm krijgen van een strategie, een oplossingsrichting, maar ook van een ‘orakel’, een poëtische omschrijving.

Het kralenspel wordt ingezet voor visieontwikkeling, dilemma-gesprekken en besluitvorming in organisaties. Het zorgt voor ruimte voor onderzoek en onderzoekend kijken. Het spel doet dit tegelijkertijd individueel en gezamenlijk. Directe opbrengsten zijn: zelfinzicht, richtingbepaling in dilemma’s, betere besluitvorming en gegronde visieontwikkeling vanuit het juiste midden.
Trajecten op maat
Voor voorbeelden van trajecten op maat, die Radius heeft uitgevoerd; zie klanten