> meer Tips & Advies
Te veel ruis? Stem af op Aristoteles!

Zelden hoor je iemand verzuchten ‘Was ik maar een regenworm’. Hoe aantrekkelijk het soms ook lijkt om het deel van jou dat in gevaar wordt gebracht, simpelweg af te stoten en vrolijk verder te leven met alleen het deel dat rest. Autotomie ofwel zelfdeling; het zijn alleen primitieve organismen die daar toe in staat zijn. Een zeekomkommer kan het bijvoorbeeld ook. De Poolse dichter Szymborska schreef er een gedicht over met de onsterfelijke begin- en eindregels:
Halverwege de zeekomkommer splijt de afgrond open
en beide randen zijn onmiddellijk vreemd.
...
Ons snijdt de afgrond niet doormidden.
Ons omringt de afgrond.
Ofwel: wij mensen hebben het vermogen om heel te blijven als we geconfronteerd worden met lastige dilemma’s. Wij kunnen het dilemma meestal ook niet oplossen, maar het wel overstijgen. Hoe werkt dat in de praktijk?


Stel je voor: je bent een enthousiaste oppas-oma, tevens directeur van je eigen bedrijf. Je zet je dilemma uit in een lijn met aan twee kanten de uitersten die je allebei écht niet wil.
Bijvoorbeeld aan de ene kant: ik wil niet dat de kinderen en kleinkinderen niet op mij kunnen rekenen als het nodig is. Aan de andere kant staat dan bijvoorbeeld: ik wil niet de weinige vrije ruimte die ik heb laten opslokken door oppasgedoe. Ergens op de lijn tussen deze twee ‘nieten’ ligt een ‘wel’.

Het gaat niet om een praktisch advies aan jezelf waarmee je de onhandige tegenstelling weg organiseert. Bijvoorbeeld: “ik zeg tegen de kinderen en mijn secretaresse dat ik woensdagochtend en vrijdagmiddag beschikbaar ben om op te passen”. Het gaat niet om een compromis. Het gaat om werkelijk recht doen aan zowel jezelf als de andere betrokkenen. Hoe ziet jouw beslissing eruit in deze situatie? Aristoteles zou zeggen: dat hangt af van wat voor jou de essentie is in deze situatie. Je gebruikt de lijn tussen de twee uitersten die je geformuleerd hebt om deze essentie te vinden. Alsof je de zenders van een radio afgaat, zoek je naar de juiste frequentie. De juiste toon, waarin geen ruis meer hoorbaar is.

Het afstemmen op de essentie helpt bij dit soort relatief kleine, huiselijke problemen, maar ook bij maatschappelijke kwesties. Een mooi voorbeeld is de oplossing van Stedelijk Museum van Schiedam in het ‘sinterklaasdilemma’. Al tien jaar komen Sint en zijn Pieten logeren in het museum dat dan voor ruim twee weken wordt omgebouwd tot Sinterklaaspaleis. De museumdirectie vroeg het organiserend comité afgelopen jaar naar hun standpunt in de kleur van de Zwarte Pieten. Het comité wilde, net als een grote meerderheid van de Schiedammers, de Pieten zwart houden. Een check bij diverse scholen in de stad leverde hetzelfde antwoord op. Maar er zijn natuurlijk Schiedammers die er anders over denken, evenals museumbezoekers van buiten de stad, kunstenaars en medewerkers van het museum. De museumdirectie heeft er nachten slecht van geslapen... Wat te doen?

Het vinden van de essentie heeft de oplossing gebracht. In de missie van het museum is verwoord dat het een plek van dialoog wil zijn, een plek waar mensen zich verdiepen in een ander. Daarom is met het comité afgesproken dat het welkom is met zwarte pieten, op voorwaarde dat de leden in gesprek zouden gaan met iedereen die er anders over denkt en daarover van gedachten wil wisselen. De afspraak luidde concreet dat mensen die hun afkeuring lieten blijken, of een vraag hadden over de keuze, een uitnodiging voor een gesprek ontvingen vanuit het museum. Daarnaast werd een gekleurde Cobra-piet toegevoegd aan de groep zwarte pieten, om mensen aan het denken te zetten. De uitnodiging tot gesprek gold ook voor de mensen die daar bezwaar tegen hadden.

Dit is de filosofie van Aristoteles in de praktijk: met de essentie als uitgangspunt een beslissing nemen met evenveel respect voor jezelf als voor de andere betrokkenen. Een beslissing waarbij recht gedaan wordt aan het geheel. Dat is wat Aristoteles noemt: ‘het juiste doen’.


Wil je meer inzicht in hoe je ‘het juiste’ doet of handvatten voor dilemma’s? Socrates helpt! Wil je gebeld worden voor een socratische impuls? Stuur ons een een e-mail met je vraag en telefoonnummer.